‹‹ሕዝባችን 85 በመቶ አርሶ አደር ሆኖ ራሳችንን በምግብ መቻል ተስኖናል››

አቶ ግዛቸው ሲሳይ፣ ፊድ ዘ ፊውቸር ኢትዮጵያ ንግድ መር እርሻ አገልግሎት ማስፋፊያ ፕሮጀክት ሥራ አስኪያጅ

በሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ የግብርናውን ዘርፍ ውጤታማ በማድረግ፣ በአጠቃላይ ለግብርናው ትራንስፎርሜሽን የበኩሉን አስተዋጽኦ ያበረክታል ተብሎ የታመነበት፣ ፊድ ዘ ፊውቸር ኢትዮጵያ ንግድ መር እርሻ አገልግሎት ማስፋፊያ ፕሮጀክት ተቀርጾ ወደ ሥራ ከተገባ መንፈቅ ሆኖታል፡፡ በእርሻ ትራንስፎርሜሽን ኤጀንሲ ሥር የሚገኘው የዚህ ፕሮጀክት ዋና ዓላማ ለአርሶ አደሩ አስፈላጊና ጥራታቸው የተጠበቀ ግብዓቶችን በቅርበት በተመጣጣኝ ዋጋ፣ ጊዜውንና ወቅቱን በጠበቀ መልኩ ከአንድ ማዕከል እንዲያገኝ ማስቻል ነው፡፡ አቶ ግዛቸው ሲሳይ በኤጀንሲው የፕሮጀክቱ ሥራ አስኪያጅ ናቸው፡፡ ታደሰ ገብረማርያም በግብዓት አቅርቦትና በፕሮጀክቱ የትኩረት አቅጣጫ ዙሪያ አነጋግሯቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- የኢትዮጵያ አርሶ አደሮች ግብዓት አጠቃቀም ምን እንደሚመስል ቢያስረዱን፡-

አቶ ግዛቸው፡- የኢትዮጵያ አርሶ አደሮች ግብዓት ማለትም ማዳበሪያ፣ ምርጥ ዘር፣ ፀረ ተባይ ኬሚካሎችና የእርሻ መሣሪያዎች አጠቃቀም ከሌሎች አገሮች ጋር ሲወዳደር በጣም አነስተኛ ነው፡፡ እያንዳንዱ አርሶ አደር ለእርሻ በሚያውለው አንድ ሔክታር መሬት ላይ 22 ኪሎ ግራም ማዳበሪያ ሲጠቀም ይስተዋላል፡፡ በጎረቤት አገር ግብፅ በሔክታር እስከ 600 ኪሎ ግራም፣ ራቅ ሲል ደግሞ ማሌዥያ በአንድ ሔክታር ላይ አሥር ኩንታል ወይም 11 ሺሕ ኪሎ ግራም ማዳበሪያ ይጠቀማሉ፡፡ ከአርሶ አደር ብዛት ጋር ሲታይም፣ የአሜሪካና የአውሮፓ አርሶ አደሮች ከጠቅላላ ሕዝባቸው መካከል ሁለት በመቶ ወይም አምስት በመቶ ቢሆኑ ነው፡፡ የኢትዮጵያ አርሶ አደሮች ከአጠቃላይ ሕዝቡ 85 በመቶ ናቸው፡፡ ይህን ያህል ብዛት ያላቸው አርሶ አደሮች እያሉን በምግብ እህል ራሳችንን መቻል ተስኖናል፡፡ ትርፍ አላመረትንም፣ ወደ ውጭ ኤክስፖርት ለማድረግም አቅቶናል፡፡ በእርግጥ የአሜሪካና የአውሮፓ አገሮች አርሶ አደሮች የግብርና ይዘት ሜካናይዝድ ነው፡፡ በትንሽ ቦታ ብዙ ትርፍ ይገኛል፡፡ እኛም ወደዛው ለመድረስ ነው የምንፈልገው፡፡ ይህች አገር መካከለኛ ገቢ ካላቸው አገሮች ተርታ እንድትሠለፍ ከተፈለገ፣ ግብርናው ላይ የሚደረግ ኢንቨስትመንት በጣም ወሳኝ ነው፡፡ ግብርና ላይ ኢንቨስት መደረግ አለበት ሲባል ደግሞ ግብዓት ላይ መሠራት እንዳለበት ሊዘነጋ አይገባም፡፡ መንግሥት ወይም ጉዳዩ በይበልጥ የሚመለከተው አካል ወደ 60 ሺሕ የሚጠጉ የኤክስቴንሽን ባለሙያዎችን አሠልጥኖ በየቀበሌው አሰማርቷል፡፡ ባለሙያዎቹ ሊሰጡ የሚችሉት ነገር ቢኖር ምክርና ማስተማር ብቻ ነው፡፡ ዕውቀት ብቻውን ደግሞ ምርትን ሊጨምር አይችልም፡፡ ዕውቀት በግብዓት ሲደገፍ ምርታማነት ያድጋል፡፡

ሪፖርተር፡- ከዚህ አኳያ የግብዓት አቅርቦትና አጠቃቀም በምን መልኩ መከናወን ይገባዋል ይላሉ?

አቶ ግዛቸው፡- የግብዓት አቅርቦት እስከ አርሶ አደር በር መድረስ መቻል አለበት፡፡ የተባበሩት መንግሥታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ያወጣው ጥናት፣ ኢትዮጵያን ጨምሮ በአፍሪካ በአማካይ አንድ አርሶ አደር በቅርበት ግብዓት ለማግኘት ቢያንስ 20 ኪሎ ሜትር መጓዝ ይኖርበታል፡፡ ይህ ጥናት የሚያሳየው አርሶ አደሩ ይህን ያህል ርቀት ሳይጓዝ በአካባቢውና በአነስተኛ ዋጋ ጥራቱን የጠበቀ ግብዓት እንዲያገኝ መሥራት እንዳለብን ነው፡፡ ይህም ሁኔታ አርሶ አደሩ በግብዓት አጠቃቀም በኩል የሚያጋጥሙትን ችግሮች ለመቅረፍ ከሚያስችሉት መፍትሔዎች መካከል አንዱና ዋነኛው ነው፡፡ የአገሪቱ ግብርና እንዲለወጥ፣ ምርትና ምርታማነት እንዲያድግ፣ የአርሶ አደሩ ገቢ እንዲጨምርና የምግብ ዋስትና እንዲረጋገጥ ከተፈለገ ግብዓት ላይ ከፍተኛ የሆነ ኢንቨስትመንት መሠራት አለበት፡፡

ሪፖርተር፡- ፕሮጀክቱ እንዴት እንደተቀረፀ፣ እንዲሁም ዓላማውና የትኩረት አቅጣጫውን ቢያስረዱን?

አቶ ግዛቸው፡- ለቀረፃው መነሻ የሆነው ካልቲቬቲንግ ኒው ፍሮንቴየርስ ኢን አግሪካልቸር የተባለው መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት፣ በኦሮሚያ ክልል በሚገኙ ስድስት ወረዳዎች ውስጥ ከ2004 ዓ.ም. እስከ 2006 ዓ.ም. ድረስ በሙከራ ደረጃ ያቋቋማቸው የእርሻ አገልግሎት ማዕከላት ውጤታማ ሆነው መገኘት ነው፡፡ ቢሾፍቱ፣ ሻሸመኔ፣ ባሌ-ዶዶላ፣ ፍቼ፣ አምቦና ነቀምት በሚገኙ ወረዳዎች በሙከራ ደረጃ የተቋቋሙት ማዕከላት ውጤታማ ሊሆኑ የቻሉት ጥራታቸው የተጠበቀና ዋጋቸው ተመጣጣኝ የሆኑ ግብዓቶች ለአርሶ አደሩ በመቅረቡ ነው፡፡ ይህ ዓይነቱም አቀራረብ አርሶ አደሩን ከኪሳራና በአቋራጭ ለመበልፀግ ከሚፈልጉ አደጋዎች ብዝበዛ  ከማላቀቁም ባሻገር፣ ብዙ ሳይደክምና ሳይንገላታ የሚፈልገውን ግብዓት በቅርበት ጠቃሚና ተፈላጊ መሆኑ ስለተረጋገጠና ስለታመነበት ኦሮሚያን ጨምሮ በአማራ፣ በትግራይ፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልሎች ሥራውን ለማስፋፋት ሲባል ለሦስት ዓመታት ያህል በሥራ ላይ የሚቆየው ፕሮጀክት ተቀረፀ፡፡ በአዲሱ ፕሮጀክት ከታቀፉት ተግባራት መካከል አነስተኛ ይዞታ ያላቸውን አርሶ አደሮች ተጠቃሚ የሚያደርጉ በአራቱም ክልሎች 20 አዳዲስ የእርሻ አገልግሎት ማዕከላትን ማቋቋም ይገኝበታል፡፡ ከነዚህም መካከል በኦሮሚያ ሰባት፣ በአማራ ስድስት፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች አራት፣ በትግራይ ሦስት ማዕከላት ናቸው፡፡ ማዕከላቱ በሚቋቋሙባቸው ወረዳዎች የግል ኢንቨስተሮች ካሉም ከማዕከላቱ ተጠቃሚ መሆን ይችላሉ፡፡

ሪፖርተር፡- አርሶ አደሩ ግብዓቶችን ከማኅበራትና ከዩኒየኖች እያገኘ ነው፡፡ ማዕከላቱ ማኅበራቱና ዩኒየኖች ከሚያቀርቡት ለየት የሚያደርገው ምንድነው? በእነዚህ ማዕከላት ምን ያህል አነስተኛ ይዞታ ያላቸው አርሶ አደሮች ተጠቃሚ ይሆናሉ ተብሎ ይታሰባል?

አቶ ግዛቸው፡- በእርግጥ አርሶ አደሩ ግብዓት ማግኘት የሚችለው በአብዛኛው በማኅበራት ወይም በዩኒየኖች በኩል ነው፡፡ ከዚህ ባለፈ የግሉ ዘርፍ የሚሳተፍበት መስክ በጣም ውስን ነው፡፡ በሙከራ ደረጃ የተቋቋሙትና ወደፊትም የሚቋቋሙት ማዕከላት ግብዓት ብቻ በማቅረብ አይወሰኑም፡፡ እያንዳንዱ ማዕከል እስከ ስምንት የሚሆኑ የሰብልና የእንስሳት ልማት ባለሙያዎች፣ እንዲሁም የሥልጠና ጣቢያ ይኖሩታል፡፡ አርሶ አደሩም ግብዓት በገዛ ቁጥር አጠቃቀሙን በተመለከተ ከባለሙያዎች ምክርና የሥልጠና አገልግሎት ያገኛል፡፡ በተጠቀሱት ሁሉም ማዕከላት 120,000 አነስተኛ ይዞታ ያላቸው አርሶ አደሮች የግብዓት አቅርቦት ሥልጠናና የምክር አገልግሎት ያገኛሉ ብለን እናስባለን፡፡

ሪፖርተር፡- በማዕከላቱ የሚቀርቡ ግብዓቶች ጥራታቸው እስከምን ድረስ የተጠበቀ ነው? ግብዓቶችን ለማዕከላቱ የማያቀርበውስ የትኛው አካል ነው?

አቶ ግዛቸው፡- በማዕከላቱ የሚቀርቡት ግብዓቶት የተመዘገቡ፣ በመንግሥት የሚታወቁ፣ ከምርምር ማዕከላት ወይም ከአቅራቢ ድርጅቶች ብራንድ የሆኑ ናቸው፡፡ ከዚህም ሌላ ከዋናው አቅራቢ እስከ አርሶ አዶሩ የሚደርስበትን ረዥም ሒደት በመቁረጥና ዋጋውን ተመጣጣኝ በማድረግ አርሶአደሩን በብዙ መልኩ ተጠቃሚ ያደርጋል ተብሎ ይታሰባል፡፡ ከዚህ በተረፈ እያንዳንዱ ማዕከል ከገበያ ግብዓት ለመግዛት አይችልም፡፡ ስለዚህ በአገር አቀፍ ደረጃ ‹‹ኤጋ›› የተባለ ካምፓኒ ተቋቁሞ ግብዓት ከውጭ አገር በማስመጣትና ከአገር ውስጥም በመግዛት ያከፋፍላቸዋል፡፡ ይህንንም የሚያደርገው በማዕከላቱ ፍላጎት መሠረት ላይ በመመርኰዝ ነው፡፡ ካምፓኒውንም የሚያቋቁሙት ማዕከላቱ ሲሆኑ፣ ፕሮጀክቱ ደግሞ ካምፓኒውን የማጠናከር ተግባር ያከናውናል፡፡

ሪፖርተር፡- ማዕከላቱን የማቋቋም ሥራው ምን ይመስላል? በባለቤትነት የሚመራቸውስ ማን ነው?

አቶ ግዛቸው፡- የእዚህ ዕድል ተጠቃሚ ወይም ባለቤት የሚሆኑት የግል ባለሀብቶች፣ ዩኒየኖችና ማኅበራት ናቸው፡፡ ፕሮጀክቱም ለእያንዳንዱ የማዕከል ባለቤት ከ50 ሺሕ ዶላር እስከ 100 ሺሕ ዶላር ድጋፍ (ግራንት) እና የሙያ እገዛ ያደርጋል፡፡  ይህ ዓይነቱ ሞዴል በጋራ ኢንቨስትመንት የሚሠራም ነው፡፡ ሞዴሉ በመንግሥትና በግሉ ዘርፍ በጋራ ትብብር ከሚከናወኑ ተግባራት ውስጥ እንደ ማሳያ ሆኖ ሊወሰድ ይችላል፡፡ የማዕከሉ ባለቤት ለመሆን የሚቻለው በውድድር ነው፡፡ ለመወዳደር የሚውሉ መስፈርቶች ተዘጋጅተዋል፡፡ በአሁኑ ጊዜ ማዕከላቱ የሚቋቋሙባቸውን ወረዳዎች የመለየት ሥራ የተከናወነ ሲሆን፣ በባለቤትነት ይዘው ለማንቀሳቀስ ይችላሉ የተባሉት አካላትም በመመረጥ ላይ ናቸው፡፡

ሪፖርተር፡- የእርሻ ትራንስፎርሜሽን ኤጀንሲ በዚህ አካሄድ ላይ የሚጫወተው ሚና እና የፕሮጀክቱ ተጨማሪ የሥራ ድርሻ ምንድነው?

አቶ ግዛቸው፡-  ኤጀንሲው አርሶ አደሩ በቀላሉ ብድር አግኝቶ ግብዓት መግዛት የሚችልበትን የአሠራር ሥርዓት መሥርቷል፡፡ ፕሮጀክቱ ደግሞ በተለያዩ የሠርቶ ማሳያ ዘዴዎች በመታገዝ አርሶ አደሩ ስለግብዓቶች በቂ ግንዛቤ እንዲኖረው ለማድረግ የሚያስችል ተጨማሪ ተግባር ያከናውናል፡፡ በሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሸን ዕቅድ ላይ ከተያዙት ነጥቦች አንዱ የግብርና ዘርፉን ንግድ መር ማድረግ ነው፡፡ በዚህም የተነሳ አርሶ አደሩ ግብዓቱን ገዝቶ በመጠቀም የሚሸጠውንና የሚጠቅመውን እያመዛዘነ ግብርናን መሠረት አድርጎ እርሻውን እንዲመራ ማስቻል የፕሮጀክቱ ሌላው የሥራ ድርሻ ነው፡፡ መንግሥትም ግብዓት ለማቅረብ የሚችለውን ሁሉ እያደረገ ነው፡፡ ችግሩ ግን የሚፈለገው ግብዓት በወቅቱ አይቀርብም ወይም አይገኝም፡፡ አንዳንድ ቦታ ላይ ደግሞ ግብዓቱ የሚደርሰው የዘር ወቅት ካለፈ በኋላ ነው፡፡ ከዚህም ሌላ ጥራቱን የጠበቀና ተመጣጣኝ የሆነ ዘር የማይገኝበትም አጋጣሚ አለ፡፡ በተለይ ከፀረ ተባይ ኬሚካሎች መካከል አንዳንዶቹ በኮንትሮባንድ የገቡና ቁጥጥርም የማይደረግባቸው ናቸው፡፡ አርሶ አደሩ ገንዘቡን አውጥቶ ከገዛ በኋላ ሲጠቀም ውጤታማ ሳይሆን ይቀራል፡፡

ሪፖርተር፡- ፕሮጀክቱ እስካሁን ያከናውናቸው ተጨባጭ ተግባራት ምንድናቸው?

አቶ ግዛቸው፡- ፕሮጀክቱ በፌዴራልና በክልል ደረጃ ለሚገኙና ጉዳዩ በይበልጥ ለሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት የፕሮጀክቱን ሒደት፣ አሠራርና በሚያስገኘው ጥቅም ላይ የግንዛቤ ማስጨበጫ ሥራ አከናውኗል፡፡ ከዚህም ሌላ በፕሮጀክቱ ላይ የሚሠሩ ባለሙያዎችን ቀጥሮ አሠልጥኗል፡፡