እንዲህ ዓይነቱ ፈተና ውስጥ ምን ከተተን?

በበሪሁን ተሻለ

ቤተሰብ ከፍተኛ ሕገ መንግሥታዊ ጥበቃ የተሰጠው ተቋም ነው፡፡ ሥራ ላይ ያለው የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥትም በአንቀጽ 34(3) በአማርኛ፣

‹‹ቤተሰብ የኅብረተሰብ የተፈጥሮ መሠረታዊ መነሻ ነው፡፡ ከኅብረተሰብና ከመንግሥት ጥበቃ የማግኘት መብት አለው፡፡››

በእንግሊዝኛ ደግሞ፣

‹‹The family is the natural and fundamental unit of Society and is entitled to protection by society and the state.›› ይላል፡፡

እንግሊዝኛው እንደሚለው ቤተሰብ የኅብረተሰብ ተፈጥሮአዊና መሠረታዊ አሃድ ነው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የኢትዮጵያ የተለያዩ ሕገ መንግሥቶች ሁሉ በቁም ነገረኛነታቸው፣ በአያያዛቸውና በእውነተኛነታቸው ይለያዩ እንጂ፣ ውስጣቸው ይህንን ዓይነት ድንጋጌ በማስቀመጥ ረገድ ልዩነት አልነበራቸውም፡፡

አሁን ሥራ ላይ ያለው ሕገ መንግሥት ከላይ የተገለጸውን ይላል፡፡ የ1980 ዓ.ም. የደርግ (ኢሕዲሪ) ሕገ መንግሥት ‹‹ቤተሰብ የኅብረተሰቡ መሠረት ስለሆነ መንግሥትና ኅብረተሰብ ልዩ ልዩ ማኅበራዊ አገልግሎቶችንና ሌሎችንም ድጋፎች በመስጠት ይንከባከቡታል፤›› ሲል ደንግጓል፡፡ የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ሕገ መንግሥትም የኢትዮጵያውያን ቤተሰብ የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ግዛት የሚጠበቅበትና የሚስፋፋበት ምንጭና ደግሞ ለትምህርትና ለማኅበራዊ አኗኗር የመጀመርያ መሠረት በመሆኑ፣ በሕጋዊ ልዩ ጥበቃ የሚጠበቅ ነው በማለት ይደነግግ ነበር፡፡

ኢትዮጵያ መሥራች አባል የሆነችበት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባዔ እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 1948 ያፀደቀውና ያወጀው የሰብዓዊ መብቶች ሁሉ አቀፋዊ ዲክላሬሽን፣ በዓለም ዙሪያ ከተናኘ በኋላ የወጡ ሕገ መንግሥቶች ሁሉ ለቤተሰብ ይህን ያህል ከፍ ያለ ቦታ መስጠታቸው የግድ ነው፡፡ በኢትዮጵያም ከ1948 ዓ.ም. የተሻሻለ ሕገ መንግሥት ጀምሮ የሆነው ይኸው ነው፡፡

ቤተሰብና ትምህርት ደግሞ የተቆራኙ ናቸው፡፡ ይህንን ደግሞ ከማንም በላይ የ1948 ዓ.ም. ሕገ መንግሥት አሳምሮ ይገልጸዋል፡፡ ቤተሰብ ‹‹ለትምህርትና ለማኅበራዊ አኗኗር የመጀመሪያ መሠረት በመሆኑ በሕጋዊ ልዩ ጥበቃ የሚጠበቅ ነው›› የመጀመሪያው ትምህርት ቤት ቤተሰብ ነው፡፡ ትምህርት ቤት ደግሞ የቤተሰብ የማሳደግ፣ የመንከባከብና የማስተማር የሥራ ድርሻ ተፈጥሮአዊ ቅጣዩ ነው፡፡ ቤተሰብና ትምህርት ቤት እንዲህ የተቆራኙ በመሆናቸው ሁለቱም የሚሸከሙት የሚቀባበሉትና አንዱ የሌላው ምትክ ሆኖ የሚይዙት የቤተዘመድ ሥልጣን አለ፡፡ ይህንን ጉዳይ በአጭሩ ሰፋ አድርገን እናብራራ፡፡

ለምሳሌ የወንጀል ሕጉ በሲቪል መብቶች በነፃ መገልገል (መጠቀም) መከልከልን ይቀጣል፡፡ ማንም ሰው በዛቻ በኃይል ድርጊት፣ በማታለል ወይም ሕገወጥ በሆነ በሌላ መንገድ ሌላው ሰው በሕገ መንግሥቱ ወይም በሌሎች ሕጎች ከተሰጡት የሲቪል መብቶች አንዱን ወይም ሌላውን እንዳይጠቀምበት የከለከለ እንደሆነ ይቀጣል የሚለው ሕግ በተለይም ብሎ ‹‹በተለይም የወላጅነት›› ወይም የሞግዚትነት ….›› መብትን በተለይ ይጠቅሳል፡፡ የዚህ መብት ባለቤት ደግሞ ቤተሰብ ነው፡፡ የቤተሰብ የጋራ አመራር የሥልጣን አካላት ደግሞ ባልና ሚስት ናቸው፡፡ ባልና ሚስት በማናቸውም ረገድ የቤተሰቡን ደኅንነትና ጥቅም የማስጠበቅ፣ ልጆቻቸው በመልካም ሥነ ምግባር እንዲታነፁ ተገቢ ትምህርት እንዲቀስሙና ኃላፊነት የሚሰማቸው ዜጎች ሆነው እንዲያድጉ የማድረግ ሥልጣን አላቸው፡፡

ይህንን የወላጅነት ሥልጣን አለመወጣትም ያስጠይቃል፡፡ ኃላፊ የሚሆኑትም ወላጆች ብቻ ሳይሆኑ የአሳዳሪነት ወይም የሞግዚትነት ሥልጣን የተሰጣቸው ሌሎች ሰዎችም ጭምር ናቸው፡፡ ‹‹ልጅ ተማሪ ቤት ሳለ ወይም የሙያ ሥራ በሚማርበት ጊዜ የቀለም ወይም የሙያ ሥራ አስተማሪው›› በወላጅ ኃላፊነት ምትክ ሆኖ ይጠየቃል ማለት የመጣው በዚህ ምክንያት ነው፡፡

የዘንድሮ የአካዴሚክ ካሌንደር ያስተናገደው የ12ኛ ክፍል ፈተና የደረሰበትን አደጋና አሁንም የሚገኝበትን ሁኔታ አሳሳቢነት መመልከትና መነጋገሪያ ማድረግ የፈለግሁት ከዚህ ማዕዘን ነው፡፡ የኅብረተሰባችን ተፈጥሮአዊና መሠረታዊ አሃድ ከሆነው ከቤተሰብ፣ ከትምህርት አስተዳደር፣ ከተማሪዎች መሠረታዊ መብት ከአገር ልማትና ብልፅግና አንፃር ነው፡፡

ዝርዝሩን እንደ ልባችንና በነቂስ ለመናገር መረጃው (ኢንፎርሜሽኑ) ራሱ በጣም ያጠጠ (አናሳና ጎዶሎ) ነው፡፡ እዚህም ላይ ለእንዲህ ዓይነት አደጋ የተጋለጠው የትምህርት ዘርፉ ‹‹የምዘና›› ሥርዓት አሁንም ‘ሁሉንም ከተናገሩት ሆድ ባዶ ይቀራል’ የሚል ትዕቢቱንና የሚስጥር ወጉን እንደያዘ ነው፡፡ የትምህርት ሥርዓቱ ችግሮች ሲበዛ በርካታ ናቸው፡፡ ሲጀመር የትምህርት ሥርዓቱ መማርን፣ ማወቅንና እውነትን መሻትን አከርካሪው አላደረገም፡፡ ማሰብን አያስተምርም፡፡ ሐሳቦችንና መረጃዎችን የመፈልፈልና የማበጠር በየዝምድናቸው የማያያዝ ክህሎትን አያለማምድም፡፡ ተከራክሮ የማይጠግብ፣ ጠይቆ የማያባራ አዕምሮ የሚፈራበት ማዕድ አይደለም፡፡ ተማሪዎች መምህራንንና መንግሥትን ‹‹በመዳፈር›› ሳይሸማቀቁ አዲስ ነገር መፈለግ፣ መጠየቅ መመራመርና መከራከር ገና የትምህርት ሥርዓቱ ትርታ አልሆነም፡፡

የትምህርት ሥርዓቱ ሌላው ቀርቶ ዱሮ/ጥንት የፈጠራቸውንና እንደ ሐውልቱ እንደ መለያው ያቋቋማቸውን ምልክቶቹን እንኳን ዛሬ መተማመኛ ሊሰጥባቸው አይችልም፡፡ ሰኔ 30ን በኢትዮጵያ ቋንቋና ሥነ ጽሑፍ ውስጥ ፈጥሮ ሐውልት ሠርቶ ያቆመው የትምህርቱ ሕይወት ነው፡፡ ዛሬ እንኳን መስከረም 18 ሰኔ 30ም ከቦታቸው የሉም፡፡ የከፍተኛ ትምህርት ሕግ እንኳን የማንኛቸውንም የከፍተኛ ትምህርት ተቋም አንድ የትምህርት ዘመን 300 ቀናት ይኖሩታል ይላል እንጂ፣ የአገር የትምህርት ወቅት ይህ ነው ብሎ ቁርጥ ያለ ውሳኔ አይሰጥም፡፡

የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት አስገዳጅ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርትን በሁሉ አቀፋዊ መብትነት አይደነግግም፡፡ ኦፊሴላዊው ዕድሜ ሰባት ነው መባሉ በመንግሥትና በመንግሥት አጋሮች መካከል ቢታወቅም ይህንን የሚደነግግ ሕግ የለንም፡፡ እንዲያውም ትልቁ በዚህ ዘርፍ የሚሰማው የድል ዜና ከዕድሜ በላይ ትምህርት ጀማሪዎች ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ እየቀነሰ መሆኑ ነው፡፡ ኢትዮጵያ የሕዝብ ማመላለሻ ተሽከርካሪ ታሪፍ በሚወስነው የንግድና የመንገድ ማመላለሻ ታሪፍ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንቧ፣

  • ይዟቸው ከሚጓዛቸው መንገደኛ ጋር ተዳብለው የሚቀመጡ ዕድሜያቸው እስከ ሰባት ዓመት የሆኑ ሕፃናት በነፃ ይጓዛሉ፣
  • ዕድሜያቸው ከሰባት ዓመት በላይና ከ12 ዓመት በታች ሆነው ይዟቸው ከሚጓዘው መንገደኛ ጋር ተደብለው የሚቀመጡ ሕፃናት በግማሽ ዋጋ ይጓዛሉ፣
  • ዕድሜያቸው ከ12 ዓመት በላይ የሆኑ ልጆች መደበኛ ወንበር ይዘው ሙሉ ዋጋ በመክፈል ይጓዛሉ የሚል የዘርፉ አንፃራዊ ዝርዝር ሕግ አላት፡፡ የትምህርቱ ግንባር ግን እንዲህ ያለ አይደለም፡፡

በሌላው ዘርፍ ብዙዎቹ የሚያማርሩት በተለይ በውጪው ዓለም ሕግና ደንብ አነቀን፣ አላሠራ አላላውስ አለን ብለው ነው፡፡ መንግሥት አልገባም የሚልበት የሕይወት ዘርፍ በጭራሽ ጠፋ እያሉ ነው፡፡ የአገራችን ችግር ግን የተገላቢጦሽ ነው፡፡ በግልጽ የተደነባ ሕግና ደንብ ባለመኖሩ ወይም ምንም የተለየ ልማድና ደንብ ሳይኖርበት ኃላፊ ነህ ታስፈጽማለህ የተባለው ሁሉ፣ እብሪቱ ብቻ በየቀኑ የመራውን ሐሳብ እንዳፈቀደውና እንደ ባህሪይው ድንገተኛ መለዋወጥ እየተለዋወጠ እንደ ልቡ የሚሆንበት አሠራር ነው፡፡

በእኛ አገር ከሌሎች መካከል የትምህርቱ ዘርፍ እንዲህ ያለ ያልተገራ ግዛት ነው፡፡ የሚገርመው ለምሳሌ የአሜባን ባህሪይና አወቃቀር፣ ፍጥርጥርና ሁለመና አስተምራለሁ የሚለው የትምህርት ሥርዓት የራሱን ሥርዓት ፍጥርጥር አያስተምርም፣ አያሳይም፡፡ ስለአቶም ፍጥረት፣ ፍልጠት፣ ወዘተ አስተምራለሁ ቢልም የራሱ ዘፍጥረትና ፍጥርጥር ግን የተከለከለ ‹‹አገር›› ነው፡፡

ስለግንቦት 2008 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ተማሪዎች ፈተና ጉዳይ መናገርና መነጋገር የምንችለው በዚህ ዕውቀትና ኢንፎርሜሽን ማዕቀፍ ውስጥ ሆነን ነው፡፡ ሲሉ እንደሰማነው የተፈታኞች ቁጥር ከሩብ ሚሊዮን ትንሽ ከፍ ይላሉ፡፡ 254 ሺሕ ያህል ናቸው ይባላል፡፡ ቁጥሩ ከዚህም ይበልጣል ይባላል እንጂ ይህም ቢሆን ከምንነጋገርበት ጉዳይ አንፃር ቀላል ቁጥር አይደለም፡፡ የዚያን ያህል ተማሪ፣ የዚያን ያህል ቤተሰብ፣ የዚያን ያህል ወዳጅ ዘመድ፣ የዚያን ያህል ትምህርት ቤትና መምህራን የሚያሳስብ የሚያስደነግጥ አደጋ ነው፡፡

የፈተናው ዓይነት ብሔራዊ ፈተና ነው፡፡ በመላው አገሪቱ የሚሰጥ የሁለተኛ ደረጃ ብሔራዊ ፈተና ነው፡፡ ይህ ሩብ ሚሊዮን ተማሪ የተቀመጠበትና በአንደኛው የትምህርት ዓይነት ላይ የተቋረጠው ፈተና ግን እንደ ዱሮው የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት መልቀቂያ ፈተና ‹‹ማትሪክ›› ተብሎ መታወቅ የሚችል አይደለም፡፡ የዚህ ምክንያት በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ውስጥም ሁለት ዓይነት ፈተና ስላለ ነው፡፡ በኢትዮጵያ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት በሁለት የተከፈለ ነው፡፡ እነሱ አንደኛው ሳይክል የሚሉት የዘጠነኛና የአሥረኛ ክፍልን ትምህርቶች የሚያካትተው ነው፡፡ በዚህ ሳይክል ወይም ዑደት መጨረሻ ላይ የአሥረኛ ክፍል ፈተና ይሰጣል፡፡ በኢትዮጵያ የትምህርት የዕድሜ ወሰን ያነሳነው ችግርና ጣጣ እንዳለ ሆኖ፣ ይህን የአሥረኛ ክፍል ያልነውን ፈተና የሚወስዱ ተማሪዎች ከ15 እስከ 16 ዕድሜ ክልል ያሉ ተማሪዎች ናቸው፡፡ በዚህ ፈተና ውጤት መሠረት በዚያው የሚቀሩ፣ ወይም የቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና የሚሰጣቸው፣ ወደ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ሁለተኛ እርከን የሚሸጋገሩ አሉ፡፡ ይህ ፈተና የኢትዮጵያ አጠቃላይ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት የምስክር ወረቀት ፈተና ይባላል፡፡ ይበልጥ በሚታወቅበትና የሚጠራበት ስሙ ‹‹Ethiopian General Secondary Education Certificate Examination›› ይሉታል፡፡ ‹‹EGSECE›› የሚባለው ይህ ነው፡፡

ሁለተኛው ዓይነት ፈተና ወደ 11ኛ ክፍል አልፈው የ11ኛና የ12ኛ ክፍል የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ያጠናቀቁ ተማሪዎች ወደ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት መግባት ይችሉ ዘንድ የሚፈተኑት ፈተና ነው፡፡ ይህ ደግሞ የኢትዮጵያ የከፍተኛ ትምህርት የመግቢያ ሠርቲፊኬት ፈተና ይባላል፡፡ ‹‹Ethiopian Higher Education Entrance Certificate Examination›› ተብሎ ይጠራል፡፡ በምህጻረ ቃል ደግሞ ‹‹EHEECE›› ይባላል፡፡ ለዚህ ፈተና የሚቀመጡት ተማሪዎች ዕድሜ ደግሞ ቅድም ያልነው የዕድሜ ውጣ ውረድ ጉዳይ እንዳለ ሆኖ በ17 እና በ18 ዕድሜ ውስጥ ያሉ አካለ መጠን ያላደረሱ ወይም ገና አካለ መጠን ያልደረሱ ልጆች ናቸው፡፡

የዚህ ፈተና ባለቤት፣ የኢትዮጵያ ፈተናዎች ሁሉ ባለቤት የትምህርት ሚኒስቴር ነው፡፡ የትምህርት ሚኒስቴር ሥልጣን ደግሞ ከዚህ ቀደምም የነበረው ሲወርድ ሲዋረድ የመጣውና አሁን ደግሞ በአስፈጻሚው አካል ሥልጣንና ተግባር መወሰኛ አዋጅ የተደነገገው ነው፡፡ በዚህ መሠረት፣

  • የትምህርትና ሥልጠና ስታንዳርድ ማውጣት፣ በሥራ ላይ መዋሉንም ማረጋገጥ፣
  • በተለይም አገራዊ የብቃት ማዕቀፍ እንዲሁም አጠቃላይ የሥርዓተ ትምህርት ማዕቀፍ ማዘጋጀት፣ የመምህራንን አነስተኛውን የትምህርት ብቃት መለኪያ ማውጣት፣ የትምህርትና ሥልጠና ተቋማት ሊያሟሉ የሚገባቸውን አነስተኛ ደረጃ ማውጣት፣
  • የከፍተኛ ትምህርት እንዲስፋፋ ማድረግና በበላይነት መምራት፣
  • በየደረጃው ባሉ የትምህርትና ሥልጠና ተቋማት ጥራትና አግባብነት ያለው ትምህርትና ሥልጠና መስጠቱን ማረጋገጥ፣
  • የአገሪቱን የትምሀርትና ሥልጠና ፖሊሲና ሥርዓተ ትምህርት መሠረት ያደረጉ አገር አቀፍ ፈተናዎች ማዘጋጀት ማስተዳደር፣ የውጤት ሪኮርዶችን መያዝ የውጤት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት መስጠት፣ ወዘተ
  • ትምህርትና ሥልጠናን በተመለከተ አገራዊ የአሕዝቦት ተግባሮችን ማከናወን የትምህርት ሚኒስቴር ሥልጣን ነው፡፡ የከፍተኛ ትምህርት አዋጅም በሚገዛው ጉዳይ ማዕቀፍ ውስጥ እያንዳንዱ የመንግሥት ወይም የግል የከፍተኛ ትምህርት ተቋም አስተማማኝ የሆነና በየጊዜው የሚሻሻል የጥራት ማጎልበቻ ሥርዓት እንዲኖረው ያዛል፡፡ ይህ በየተቋሙ የሚገኝ ውስጣዊ የጥራት ማጎልበቻ ሥርዓትም ከሌሎች መካከል የተማሪዎች ምዘናና ውጤት አሰጣጥን ያካተተ ግልጽና የተሟላ የጥራት መለኪያን የያዘ መሆን እንዳለበት፣ ከዚህ በተጨማሪም ተማሪዎች የትምህርት ይዘትን የትምህርት አሰጣጥ ዘዴን፣ የምዘና የፈተናና የውጤት አሰጣጥ ሥርዓቱን የሚገመግሙበት ሥርዓት እንዲኖረው በሕግ ያስገድዳል፡፡

የከፍተኛ ትምህርት አዋጅ በማንኛቸውም የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ለመመዝገብ የሚችሉ ተማሪዎች የመሰናዶ ትምህርትን ያጠናቀቁና የዩኒቨርሲቲ መግቢያ ፈተናን ያለፉ መሆን እንዳለባቸው ይደነግግና የዩኒቨርሲቲ መግቢያ ፈተናውን የሚያስተዳድረውና የቅበላ መሥፈርቱን የሚወስነው ሚኒስቴሩ ነው ይላል፡፡

በየዓመቱ እንዲህ ያለ ለየትና ጠንከር ያለ ብሔራዊ ፈተና ሲኖር በሚለቀቀው የ‹‹ኩረጃ›› ክልክል ነው ማስታወቂያ እንደምንሰማው፣ ብሔራዊ የትምህርት ምዘናና የፈተና ኤጀንሲ የሚባል የፌዴራል መሥሪያ ቤት ቢኖርም የኤጀንሲው ተጠሪነት ለሚኒስቴሩ በመሆኑ፣ የዩኒቨርሲቲ መግቢያ ፈተናውንም የሚያስተዳድረው ሚኒስቴሩ ነው በመባሉ ዞሮ ዞሮ ሁሉም ነገር ከትምህርት ሚኒስቴር አናት አያልፍም፡፡

በዚህ በገለጽነው የፍሬ ነገርና የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ በዘንድሮው የከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ሠርተፊኬት ፈተና ሒደት ውስጥ የሆነውን ጠጋ ብለን እንመልከት፡፡

መጀመሪያ ፈተናው ‹‹ተሰርቋል›› መባሉ ቢያንስ ቢያንስ በፈተናው ዋዜማ ዕለት በሰፊው ተሰምቷል፡፡ ሌላው ቢቀር የአዲስ አበባ ተፈታኞች ከአዲስ አበባ ተፈታኞችም ውስጥ በኢንተርኔት የሚያዙትን፣ የሚናዘዙትን በውስጡ የሚዋኙትን እሱ ሥር ተወዝፈውና ተዘፍዝፈው የሚያድሩትን ከቁጥር አስወጥተን ተራ የላብ አደሩ (የወዝ አደሩ) የሠርቶ አደሩ ልጆች ሳይቀር የፈተናውን ‹‹መሰረቅ›› ሰምተዋል፡፡ ከሆድ ውስጥ ሙሾ በላይ የአገሪቱን የትምህርትና የፈተና ወቅታዊ አጀንዳ በሹክሹክታ ያገለማውን ይህንን ጥርጣሬና ወሬ አገርና መንግሥት ያስተባበለው መሠረተ ቢስ ነው፣ የጠላት ወሬ ነው፣ ወዘተ ብሎ ነው፡፡

በዕለተ ቀኑ ግንቦት 22 ቀን 2008 ዓ.ም. ፈተናው እውነትም ‹‹መሰረቁ›› ከተረጋገጠና ፈተናውም በአጠቃላይ ከተሰረዘ በኋላ የተነሳው የመጀመሪያው ጥያቄ፣ ለምን ተሰረቀ ስትባሉ አልተሰረቀም አላችሁ የሚለው ነበር፡፡ ለዚህ የተሰጠው መልስ ፈተናው መሰጠት ከመጀመሩ በፊት መቅደድና መመልከት በሕግ የተከለከለ በመሆኑ ነው፣ ተማሪዎች ፈተና አዳራሽ ወይም መፈተኛ ክፍል ገብተው ፈተናው በተማሪው ፊት እስኪቀደድ እኛ ፈተናውን መክፈት ስለማንችል ነው፣ ፈተናው በሚሰጥበት ዕለት ከጥዋቱ ሁለት ሰዓት ተኩል ተማሪዎች ወደ ፈተና ክፍል ገብተው ከተጠናቀቁ በኋላና ፈተናው ከተከፈተ በኋላ በእጃችን ያለው፣ በብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት ውስጥ ያለው በፖሊስ ጥበቃ እንደመጣና እንዲቀደድ በማድረግ ጥያቄዎች ተመሳሳይ መሆናቸውን አረጋገጥን የሚል ነው፡፡

በጣም የሚገርም፣ ‹‹በሚስጥራዊ አሠራር›› የተተበተበው አሠራራችን ጭራሹኑ ትርጉም ወደሌለው አምልኮ መቀየሩንና ፋይዳ ቢስ መሆኑን፣ በሕግ የትምህርት ሚኒስቴር ባለቤት ሆኖ የተሰየመለት ፈተናም ባለቤት አልባ ሆኖ የተዋረደበት፣ የፈለገ ደግሞ ለየትኛውም ዓይነት አገልግሎት ሊጠቀምበት የሚችል መሆኑ የተመሰከረበት ነው፡፡ አንድ ፈተና ሚስጥር ሆኖ ይጠበቃል፡፡ ተማሪዎች ‹‹ጀምሩ!›› እስኪባሉ ድረስ ለማንም ሚስጥር ሆኖ ይቆያል ማለት ይህን ሚስጥር የሚያውቅ ሰው የለም፣ ጉዳዩ ባለቤት የለውም ማለት አይደለም፡፡ ሚስጥር ማለት በቃሉ ትርጉም የተደበቀ ነገር ማለት ነው፡፡ ድብቁን ጉዳይ የደበቁት ሰዎችም አያውቁትም ማለት ግን አይደለም፡፡ የፈተና አዘገጃጀት አሠራራችን ባለቤት ብቻ ሳይሆን ሥርዓትም የለውም ማለት ነው፡፡ አገር ያዘጋጀችውን ፈተና ተሰርቋል፣ አግኝቼዋለሁ ሲሏት ይህንን ለማረጋገጥና ለማጣራት ቆይ ግንቦት 22 ይድረስ ማለት አለባት ወይ? የፈተናው ሀቀኝነትና ሁነኛነት የሚለካበት የፈተናው ማመሳከሪያ ማስቀመጫስ ብርሃንና ሰላም ሆነ ሌላ ማተሚያ ቤት ነው ወይ? ግራ የሚያጋባና ከዚያም በላይ አልፎ ተስፋ የሚያስቆርጥ ጥያቄ ነው፡፡

ይኼኛውና አሁን ያነሳነው ጥያቄ ፈተና ከመጀመሩ በፊት የታሸገውን መቅደድና መመልከት በሕግ የተከለከለ በመሆኑ ነበር ፈተናው ተገኝቷል ሲባል ውሸት ነው ያልነው ስለተባለ የቀረበ ነው፡፡ የኢትዮጵያን ፈተናዎች የማስተዳደር ሥልጣንን ያላንዳች እንከን እስከ መጨረሻው በኃላፊነት ለመወጣት የሥልጣኑ ባለቤት የሆነው ተቋም ወንጀል መፈጸም፣ ሕገወጥ ሥራ ውስጥ መግባት ሳያስፈልገው፣ ሚስጥርንም የባቄላ ወፍጮ ሳያደርግ ኢንተርኔት ላይ ከነመልሱ የወጣው ፈተና ማሳሳቻ ወይስ እውነትም የራሱ መሆኑን ማወቅ ይችላል፡፡ አለበትም፡፡ ያላወቀበትና ምናልባትም የተባለገበት ይኼው ሥርዓት ነው፡፡

ከዚህ የበለጠ አሳሳቢና አስደንጋጭ ጉዳይም አለ፡፡ በኢትዮጵያ የተለያዩ አካባቢዎች በመላው የአገሪቷ የቆዳ ስፋት ልክ በተበተኑ የፈተና ጣቢያዎች ተኮልኩለው የተቀመጡና የልብ ትርታቸው በደቂቃዎችና በሴኮንዶች የኋሊት ከሚቆጥረው ሰዓት ልክ ያለቅጥ የሚመታው፣ ተፈታኞችም ጨዋታው ተሰርዟል ተብለው የሚሰናበቱና ወደፊት ጨዋታውን ሌላ ተጨማሪ ገንዘብ ሳይከፍሉ የማየት ዕድል የሚመቻችላቸው የኳስ ጨዋታ አፍቃሪዎች አይደሉም፡፡ እንዲህ ያሉ የጨዋታ አፍቃሪዎች እንኳን ከገንዘብ በላይ የሚያሳስባቸው የአገር ደንታና አጀንዳ እንዳለ በቅርቡ በኦልድ ትራፎርድ ስታዲየም የተከሰተው ሥጋት አሳይቶናል፡፡ የእግር ኳስ አፍቃሪዎች ጉድለትና ኪሳራ በሬን ቼክ (Rain Check) ማለት የተሰረዘ ጨዋታን በተያዘለት ተለዋጭ ፕሮግራም ማየት የሚያስችል መብት የሚካካስ አይደለም፡፡

እየቆየ በሄደ ቁጥር ይበልጥ እየጠራ የመጣ የሚመስለው ይህ ጉዳይ በያዘው መልኩና ይዘቱ ኢትዮጵያ ፈተናዋ ተሰርቆባታል፡፡ የሰረቀውም የተለመደውን የማታለል፣ ያልሆኑትን ሆኖና መስሎ የመታየት ወንጀል የሚሠራ ሰው ወይም ቡድን አይደለም፡፡ የዚህ ቡድን በአደባባይ የተነገረ በይፋም ኃላፊነትን የወሰደበት ዕርምጃ ምንነት ለጊዜው ይቆየንና ድርጊቱ እውነትም ይሁን ውሸት ደረት የሚያስመታ ጥቃት ነው፡፡ በዚህም ምክንያት ይበልጥ የሚያሳዝነው እንዲህ ለመደፈር ተዘጋጅተን የተቀመጥንበት ሁኔታ ነው፡፡ ‹‹የተቀመጥንበት ሁኔታ ነው….›› ማለት ሲሉ ሰምተን አባባሉ ፋሽን መሆኑን አይተን ያልነው አይደለም፡፡ በገለልተኛ አጣሪ መጣራት ያለበት ይህ ሁኔታ ስላለ ነው፡፡

254 ሺሕ ከ16 እስከ 18 ወጣት ተማሪዎች ማለት መላው የኢትዮጵያ ቤተሰብ ማለት ነው፣ መላው ኢትዮጵያ ማለት ነው፡፡ እንደኔ ያለ አዲስ አበቤ ሁለት ሦስት ሰው ያውቃል፡፡ እኔ እራሴ ለጊዜው ሦስት የቤተሰቦቻቸው ውድ፣ ብርቅና ልዩ ልጆች አውቃለሁ፡፡ በየቤቱና እንደየ አቅሙ እስከ ግንቦት 22 ሰኞ ድረስ የነበረው የዚያን ሰሞን የፈተና ዝግጅት ‹‹ድግስ›› እና ሽኝት ሌላ ነው፡፡ ፈተና ጣቢያው ድረስ ያለወትሯቸው የሸኙና የልጆቻቸውን ግንባር ስመው የተሰናበቱ፣ ተሰናብተው ግን ወደ ቤታቸው ሳይመለሱ እዚያው አካባቢ ቆይተው መርዶውን የሰሙ ቤተሰቦች አውቃለሁ፡፡

ማንም ያሻውን ለማድረግ ከልካይም መከላከያም ማበጀት አልችል ብሎ ብዙ የቦምብ፣ የድሮን፣ የአጥፍቶ ጠፊ ዕልቂት በየሠርግ ቤቱና በየሆስፒታሉ ጭምር በሚፈጸምበት በዚህ መላ ቅጥ ባጣ ዓለም ውስጥ፣ ሩብ ሚሊዮን ተማሪዎችና ያን ያህል ቤተሰብ የሰማው መርዶ የደላው ሰው መርዶና የመቀናጣት ጉዳይ ሊሆን ይችላል፡፡ ግን መርዶ ነው፡፡ ውሎ መግባትን የሚፈታተን መርዶ ነው፡፡ ባላቸው የጥረትና የትጋት መፍጨርጨር ላይ ተስፋ የሚያስቆርጥ ነው፡፡ ይህን ያህል ሕዝብ፣ ተማሪ፣ ቤተሰብ ለዓመታት በጉልበት፣ በገንዘብ፣ በስሜትና በሥነ ልቦና የከሰከሰውን ኢንቨስትመንት ባልተወሰነ ቀጠሮ የሚያንጠለጥል ነው፡፡ መንግሥትና የመንግሥት የሥልጣን አካላት ዋናውን በር ብርግድ አድርገው ከፍተው የኢትዮጵያ የፈተና አስተዳዳሪዎች፣ በተማሪዎችና በወላጆች ግንባር በኩል የሚሰብኩት መኮረጅ ነውርና ማታለል አግባብ አይደለም እያሉ ነበር፡፡ ብዙ ገንዘብና ሀብት የተከሰከሰበት ይህ የቴሌቪዥን የማስታወቂያ ዘመቻም የራሱ ብርቱ ነውሮች ነበሩበት፡፡ በፈተና አዳራሽ ውስጥ ደንብና ሥርዓትን የማስከበር ዓላማ ያለው ይህ ቅስቀሳ ግን የሕግ አስከባሪዎችን፣ የሕግ ማስከበር የውኃ ልክን የሚያስገምት የአደባባይ ጨዋነት እንኳን የጐደለው አጭበርባሪ ወይም ከሀዲ የተባለውን ተማሪ በዚያው ብቻ የሚቀጣና የሚፈርድ ነው፡፡

የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ኤርትራ በኢትዮጵያ ላይ ድንገተኛ ማጥቃት አድርጋ ባድመን ከወረረች በኋላ በነበረው የዲፕሎማሲ ትግል ውስጥ፣ በኢትዮጵያ የሚገኙ የመላው ዓለም አምባሳደሮችንና ዲፕሎማቶችን ሰብስበው በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተናገሩት ‘ኤርትራ ስናምናት ከዳችን ብለው ብቻ አይደለም፡፡ ኤርትራ ሱሪያችንን አውልቀን አገኘችን’ ብለው ነበር፡፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ፈተና አስተዳዳሪዎችም ፈተናውን ከነመልሱ የተዘረፉት ‹‹ሱሪያቸውን አውልቀው›› ራቁታቸውን ሆነው ነው፡፡ በዚያ በኩልና በዚህ ረገድ መዘጋጀት፣ መጠንቀቅ፣ መልበስ፣ መታጠቅ የሚባል ነገር ስለመኖሩም ያውቁ ነበር ብሎ መጠርጠርም አሁን አሁን አስቸጋሪ ሆኗል፡፡

የ254 ሺሕ ወጣት ተማሪዎች ተስፋና አደራ የአንድ ትውልድ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ብቁነት መመዘኛና መፈተኛ ፈተና ሥርዓት እንዴት እንዲህ ያለ ጥቃት ሲደርስበት ራሱን መከላከል ተሳነው? ከተዘረፈስ በኋላ ድርጊቱ መፈጸሙ ሲነገረው ይህ እውነት ወይም ውሸት ብሎ መልስ ለመስጠት እንዴት ፈተና ሆነበት? አሳሳቢና አስደንጋጭ ጥያቄ ነው፡፡

የአጥቂዎቹ ተግባርስ? አጥቂዎቹ እንደሚባለው እውነት ከሆነ ድርጊቱን የፈጸሙት፣ ጥያቄውን አግኝተው ያልለፉና ያላጠኑ ተማሪዎች እንዲያልፉ ማድረግ አይደለም፡፡ የፖለቲካ ጥያቄዎች ማስፈጸሚያ መሣሪያ ማድረጊያ ነው፡፡ አንዳንዴ አንዳንድ ሕገወጥ ተግባራት የሰላማዊና የሕጋዊ ትግል መሣሪያ ሊሆኑ ቢችሉም፣ ይህ ሕገወጥ ተግባር ግን በምንም ምክንያትና መልኩ የሰላማዊና ሕጋዊ ትግል መሣሪያ በጭራሽ አይደለም፡፡

ትምህርታቸው የተስተጓጐለባቸው የኦሮሚያ ተማሪዎች ችግር የሁሉም የኢትዮጵያ ተማሪዎችና ወላጆች ችግር ነው፡፡ የምናውቃቸውና በስም የምንጠራቸው ግንቦት 22 ጠዋት የደነገጡትንና ከዚያም በፊት ጠርጥረው ቢጠይቁ እውነቱን የሚነግራቸው ሰውና መሪ ያጡትን ብቻ አይደለም፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርና የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ልዩ ዞን የተቀናጀ የጋራ ልማት ፕላን የተባለ ጉዳይ የጫረው እሳት ከትምህርት ያፈናቀለውንም ከትምህርት ያስተጓጐለውንም አናውቅም አንልም፡፡

ዋናው ጥያቄው ግን እዚህ አገር በሚገኘው ማንኛውም ፍጥርጥራችን፣ በሕጋዊና ሰላማዊ ትግላችን ውስጥ የማይፈታ ሸፍጥና ደባ አለ ወይ? ‹‹ዕድሜ›› ለኢትዮጵያ ፈተናዎች አስተዳደር ባለሥልጣን እንጂ የኦሮሚያ ተማሪዎችን ጥያቄ ማቅረቢያ የሆነውና የተመረጠው የትግል ሥልት በንፁኃንና ነባይ ወጣት ኢትዮጵያውያን መብት ላይ ያነጣጠረ ጥቃት ነው፡፡ የ254 ሺሕ ወጣት ተማሪዎችን፣ የቤተሰቦቻቸውንና የወዳጅ ዘመዶቻቸውን ተስፋ ያጨለመና ያስደነገጠ ዕርምጃ በትግል ባህርይው የሰዎችን ክብርና መብት የዳጠ በመሆኑ፣ የዴሞክራሲያዊ ትግል መሣሪያ ሊሆን አይችልም፡፡ የዴሞክራሲም አማጭ አይደለም፡፡

ከዚህ ሁሉ በላይ የሚያሳስዝነው ደግሞ ይህን ጥቃት የፈጸምኩት እኔ ነኝና ኃላፊነቱም የእኔ ነው የሚለው አካል፣ በዚሁ ጉዳይ ላይ አሁንም ከመንግሥት ጋር ‹‹እየተደራደረ›› ባቀረበው ምክረ ሐሳብ ዙርያ እየተነጋገረ መሆኑ ከማንም ድምፅ በላይ ጐልቶ መሰማቱ ነው፡፡ 254 ሺሕ ተማሪና ቤተሰብ ግን በተለዋጩ የኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ሰርቲፊኬት ፈተና (EHEECE) የመቀመጫ የጊዜ ሰሌዳ ላይ የሚለው ነገር ስለመኖሩ አንሰማም፡፡

ይህን ያህል ኃይል ቁጭ በል እናውጋ ያለው የለም፡፡ እሱም የሚልበት የተደራጀና ነፃ አካልና ወኪል እንዲሁም ልሳን የለውም፡፡ ከሕገወጡ ይልቅ ሕጋዊውን መንገድ ተመራጭና ቀላል የሚያደርግ የፖለቲካና የአሠራር ባህል ማልማት ባለመቻላችን እንጠቃለን፡፡ የሚጠቃው ደግሞ ሕጋዊና ዴሞክራሲያዊ ትግላችን ጭምር ነው፡፡

በሕጋዊነት መቀጠል ወይም ወደ ሕገወጥነት መዞር እያሉ የጫካን፣ የጉቦን፣ የኩረጃን መንገድ በሚያመላክት ፕሮፓጋንዳ መነዝነዝ ተቃዋሚዎችም ሆኑ አቤቱታ አቅራቢዎች ወደ ስደትና ወደ ጫካ ወይም ወደ ሕገወጥ የትግል ስልት ቢሄዱ እንደተገላገሏቸው መቁጠር፣ ለሕጋዊነት ወግ እንኳን ሳይጨነቁ ዝም ብሎ መቀባጠር የሕጋዊውን መንገድ ተመራጭነት አያለማም፡፡ ትግላችንን አያግዝም፡፡

ይህ ጉዳይ የአገር ጉዳይ ነው ከተባለ መጀመርያ መንግሥት መደንገጥ አለበት፡፡ ጉዳዩ ሲደንቀውም ሲያስደነግጠውም ማየት አለብን፡፡ እስካሁን ግን የዚህ ምልክት አይታየንም፡፡

መደንገጥ ማለት ነውርም ውርደትም አይደለም፡፡ ለሕዝብ አደራና እሪታ ምላሽ የመስጠት የዝግጁነት የንዝረት ስሜት ነው፡፡ ጉዳዩ ግን በማፈንገጥ ብቻ አይበቃም፡፡ ተከታይ ዝርዝር ሥራዎችና ዕርምጃዎች ያስፈልጋሉ፡፡ የመጀመርያው ዕርምጃ ነፃ፣ ገለልተኛና በራሱ የሚያዝ መርማሪ አካል ማቋቋም ነው፡፡ የዚህን አካል የሥልጣን ዳር ድንበር ተልዕኮና ግብ ፓርላማው ከምናውቀው የሆያሆዬ አሠራሩና የቴአትር አምራችነቱ ወጥቶ በሕዝብ ተሳትፎ እንዲወሰን ማድረግ ነው፡፡ ኢሕአዴግ ይህንን ከሠራ ውጤቱ ከስሙ መጠሪያ በላይ በጐ ፈቃደኝነቱን ያስመዘግብበታል፡፡ ወደ ሕዝብ ቀልብ ጠጋ ይላል፡፡

የዚህ አገር ችግር የሕግ አለመኖር ችግር አይደለም፡፡ ከሕግ በላይ የመሆንና ሳይጠየቁ የመኖር ችግር ነው ችግራችን፡፡ መንግሥት ሳይጠየቁ መኖር አይቻልም ይበል፡፡ በተግባርም ያሳይ፡፡ ያኔ ሕዝብ ይከተለዋል፣ ያምነዋል፡፡ ከሕግ በላይ የመሆንና ሳይጠየቁ የመኖር ችግር እንዳይከሰት ጠባቂው፣ ሲከሰትም አጋላጭና ተፋራጁ ይበዛል፡፡
እንዲህ ዓይነት ፈተና ውስጥ ላለመግባት፣ ክፉ አድራጊዎችን ለመከላከልም ከሕግ በላይ መሆንና ሳይጠየቁ መቅረትን መዋጋት አለብን፡፡    

  ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡